Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh tại HUIT: Từ kho tàng sinh học bản địa đến khát vọng vươn xa của khoa học Việt Nam

Đằng sau hơn 260 chủng vi tảo và vi khuẩn lam được lưu giữ tại Trường Đại học Công Thương TP.HCM (HUIT) là hành trình nghiên cứu đầy tâm huyết của nhóm nhà khoa học, với sự tham gia của PGS.TS. Trần Hoàng Dũng – Chủ nhiệm đề tài và PGS.TS. Nguyễn Xuân Hoàn – Hiệu trưởng Nhà trường. Từ những mẫu vật nhỏ bé trong tự nhiên, Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước khẳng định giá trị trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn tài nguyên sinh học và đào tạo những thế hệ nhà khoa học tương lai.

Có bao giờ chúng ta tự hỏi, bên trong một giọt nước, trên lớp rêu hay vỏ cây quen thuộc đang ẩn chứa những điều kỳ diệu gì? Với các nhà khoa học HUIT, câu trả lời không dừng lại ở những hình ảnh quan sát được dưới kính hiển vi, mà còn mở ra hành trình khám phá nguồn tài nguyên sinh học đầy tiềm năng của Việt Nam.

Tại Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh (HUIT), thế giới ấy đang được khám phá và lưu giữ trong Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh, tên tiếng Anh là Culture Collection of Algae at Ho Chi Minh City, viết tắt là CCAH, được cấp mã quốc tế WDCM 1372.

Đặc biệt, CCAH đã được đăng ký tại Trung tâm Dữ liệu Vi sinh vật Thế giới (World Data Centre for Microorganisms – WDCM) với mã số quốc tế WDCM 1372, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hội nhập với mạng lưới các bộ sưu tập vi sinh vật trên thế giới. Đây là nền tảng để nâng cao khả năng nhận diện quốc tế, thúc đẩy trao đổi dữ liệu, hợp tác nghiên cứu và quảng bá nguồn tài nguyên vi tảo bản địa của Việt Nam đến cộng đồng khoa học toàn cầu.

Xuất phát từ khát vọng nghiên cứu, gìn giữ và phát huy giá trị của các loài vi tảo bản địa, PGS.TS. Trần Hoàng Dũng – Chủ nhiệm đề tài, cùng PGS.TS. Nguyễn Xuân Hoàn – Hiệu trưởng HUIT và các cộng sự đã tham gia xây dựng Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh (Culture Collection of Algae at Ho Chi Minh City – CCAH).

Nhóm nghiên cứu tại HUIT báo cáo, thảo luận và trao đổi chuyên môn trong quá trình xây dựng Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh (CCAH).

Đây là kết quả từ đề tài nghiên cứu đa dạng di truyền, thiết lập bộ sưu tập và chọn lọc các chủng vi tảo có tiềm năng dinh dưỡng tại Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, với kinh phí do Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cấp. Nhóm nghiên cứu còn có sự tham gia của PGS.TS. Hồ Viết Thế, ThS. Huỳnh Phan Phương Trang và ThS. Nguyễn Thành Luân.

Đến tháng 11/2026, bộ sưu tập đã lưu giữ hơn 260 chủng vi tảo và vi khuẩn lam, được phân lập từ nước, đất, trầm tích, rêu, lá và vỏ cây. Mỗi chủng giống đều được nuôi giữ, ghi nhận nguồn gốc và xây dựng dữ liệu khoa học, tạo nền tảng cho những nghiên cứu chuyên sâu trong tương lai.

Vi tảo và vi khuẩn lam tuy nhỏ bé nhưng sở hữu nhiều đặc điểm sinh học đáng chú ý, đặc biệt là khả năng quang hợp và tạo ra các thành phần có giá trị như protein, lipid, sắc tố.

Từ nguồn chủng của bộ sưu tập, nhóm nghiên cứu đã khai thác sắc tố xanh phycocyanin từ vi khuẩn lam Leptolyngbya CCAH036/1 phân lập tại Cần Giờ, nghiên cứu nâng cao độ ổn định và thử nghiệm ứng dụng trong thực phẩm.

Các chủng vi tảo còn được sử dụng trong công bố khoa học quốc tế về môi trường nuôi cấy. Đặc biệt, việc kết hợp giải trình tự toàn bộ hệ gene với tin sinh học đang mở ra hướng nghiên cứu về đặc điểm di truyền, khả năng thích nghi và tiềm năng ứng dụng của các chủng bản địa.

Hình ảnh vi tảo dạng sợi dưới kính hiển vi quang học, thể hiện cấu trúc sợi phân nhánh (A), hình thái tế bào và các hạt sắc tố màu cam đặc trưng (B–D). Thước tỷ lệ tương ứng: 50 µm (A) và 10 µm (B–D).

Từ việc bảo tồn nguồn giống đến phát triển những công trình nghiên cứu chuyên sâu, bộ sưu tập góp phần tạo dựng nguồn tài nguyên khoa học phục vụ nghiên cứu và ứng dụng lâu dài. Một trong những giá trị nổi bật của Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh chính là vai trò kết nối nghiên cứu khoa học với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại HUIT.

Hiện có 3 nghiên cứu sinh, 5 học viên cao học và khoảng 30 sinh viên tham gia các hoạt động nghiên cứu gắn với bộ sưu tập. Tại đây, người học được trực tiếp thu thập mẫu, nuôi cấy, quan sát, phân tích dữ liệu và từng bước làm chủ các phương pháp nghiên cứu hiện đại.

Đáng chú ý, một nhóm sinh viên nghiên cứu tại bộ sưu tập đã lọt vào vòng chung kết Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka với đề tài ứng dụng kỹ thuật multiplex PCR nhằm phát hiện nhanh và đồng thời các loài tảo lam tại Rừng Sác, Cần Giờ.

Thành quả ấy cho thấy ý nghĩa của việc tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận nghiên cứu từ sớm, biến những kiến thức trên giảng đường thành trải nghiệm thực tiễn và những ý tưởng khoa học có giá trị.

Các chủng vi tảo được nuôi cấy trong bình tam giác có hệ thống cấp khí tại phòng thí nghiệm HUIT, phục vụ công tác lưu giữ, duy trì nguồn giống và phát triển các hoạt động nghiên cứu khoa học.

Từ tâm huyết của PGS.TS. Nguyễn Xuân Hoàn, PGS.TS. Trần Hoàng Dũng cùng các cộng sự, Bộ sưu tập vi tảo Thành phố Hồ Chí Minh đang trở thành một dấu ấn trong hoạt động nghiên cứu và đào tạo của HUIT. Hơn cả việc lưu giữ những chủng vi tảo quý, bộ sưu tập còn góp phần nuôi dưỡng đội ngũ nghiên cứu trẻ, lan tỏa tinh thần khám phá và khẳng định khát vọng đóng góp cho khoa học của Nhà trường.

Bởi đôi khi, những thành tựu khoa học mang giá trị lớn lao lại bắt đầu từ một giọt nước nhỏ bé và những con người đủ đam mê, kiên trì để khám phá đến cùng.

 Ban biên tập website HUIT

TT TS&TT

 

Chatbot Button Image